Wednesday, 3 April 2013

BAZAR-MARKET-DAWR ---- Rona Pachuau

Economist tam zawk chuan, “Ramin a mamawh aia tam pawisa a siam chhuah emaw Bank in emaw sum an pek chhuah tam lutuk chuan Inflation (thil man sang; hun engemaw tichhung a thil man sang chho zel; pawisa hlutna tlahniam) a thleng thin”, tiin an sawi thin a. Chutih laiin, kum zabi 20-na hun laia Economist pawimawh leh mi tam zawkin Economist piang tawh zinga ropui bera an ngaih leh “Father of Modern Macro-Economics” nihna hial an pek J.M.Keynes-a chuan, “Sum lengvak tam leh tihpun hian thil man a tisang nghal ngawt lova, thil siamchhuah te, hnathawh tur te leh sum lakluh te a tipung phawt thin a, Full employment (market rate hman lai ang zela mi tu pawhin a thiamna bik ‘skills’ hmanga hlawh nei a hnathawh tur a neih sawina. Full employment hi puitling zawng zawngin sorkar hna emaw thawh tur an neih vekna sawina a nilo ) a awm hnuah chauh sum lengvak pung hian thil manah nghawng a nei chho thin” tiin ngaihdan thar a rawn vawrh chhuak ve thung a. Hei hi pawl-11 chung lam zirlai, Economics zir chuan Macro-economics-ah an zir ang.



Layman (mi naran) pawhin a hriatthiam theih turin ngaihdan hmasa zawk hi heti hian sawi ta ila. Zampui Mizo Sorkar hnathawk hlawh te, huan-thlai atanga kan sum tharchhuah te, leh engtin tin emaw ni a kan sum lakluh te hi Kanchanpur leh Damchhera Bazarah thla ral hmain kan hmang zo leh duak thin a. Thla tawpah chuan Zampui chhungkaw tin te sumbawm a ruak rual leh thup thin a nih hi. Zampui a kan Bazaar lian leh lun ber Behliang-Bazar siamtute pawh hi Kanchanpur leh Dasda phai vel a sumdawngte tho an ni a, Zampuiah an sum dawh khawlna bawm an rawn hung hnai a ni ber mai. Kan thlang phai a kan sum liamthla duak thin hi dangchat in Zampui tlangdung mite zingah kalkual (circulate) zel sela chuan pawisa lengvak a tam anga, mitinin sum an kawl tin ten vek ang a, kan hlawkpui nasa hle ang. Sum vir tamin a nghawng ngei tur pakhat chu Zampuiah thilman a sang/to phah deuh ang. Serthlum pum 10 Rs. 100 a lei theih thin kha thil man a san chuan pawisa hlutna a tlahniam a Rs. 100 chuan pum 5 chauh a lei theih dawn tihna a ni. Hei hi thu dik a ni. Pawisa lengvak tamna hmuna thil thleng thin a ni. Aizawl chu thil man a sang lutuk a thil lei ngam a ni lo kan ti fo thin. Hei hi eng dang vang ni lovin sum lengvak a tam vang a ni pakhat. Sa rate, a bikin vawksa phei chu a kum telin a pung chak em em a (tunlai hian Kg 1 man Rs. 250 a ni dawn tih thuthang a awm leh tan). Sum lengvak a tam si a, thenawm pain kg-1 Rs 200/- in a lei ngam loh lai in, veng thenawm paho zingah Rs. 200/- phawrh nghal mai harsat lo mi za tel teh meuh an awm avang leh chungho chuan an kekawr ip atanga Rs.200/- phawrh nghal mai an awlsam tlukin a neih leh an harsat hran lo tih an inhriat ruk avang leh miin an lei zo ang tih hlauhna avangte in an lei ta hmiah hmiah mai a, chu chuan demand a ti sang a, sa man chu to lo thei lovin a siam ta a ni. Heng hi Sorkarin khuahkhirh tum viau thin mahse khawi emaw laiah pot-hole (mawng pawp) a awm avangin a khuahkhirh thei tak tak lova, phung zinga piring vawrh ang maiin a man to mah se an inchuh zo thuai zel a ni, an leizo miau si a!



Great Depression hnua Europe ramte leh America sorkar hruaituten an ram ei leh bar siamthat leh theihna atana ngaihdan ropui vawrh chhuaktu John Maynard Keynes-a ngaihdan erawh chu a chunga kan sawi tawh ang khian a dang leh thung a. “Sum lengvak tam hian thil man sang a nghawng chhuak nghal mai bik lova. Hralh tur bungrua siamchhuahte a ti pung a, hnathawh tur chi hrang hrangte a lo tam phah a, chu chuan sum lakluh a ti pungin mi an intodelh phah thin zawk a ni,” tih ngaihdan a nei thung kan tih tawh kha. Keynes-a hi mithiam, a ngaihdan hrang hrangte ram tam takin an ram ei leh bar tundin lehna atan an hmang tangkai em em a ni. Britain ram hruaitu, Indopui II-naa ropui taka hnehna chanpuitu, Winston Churchill-a khan Keynes-a ngaihdan (theory) kalh zawnga ram kaihhruai a tum thu a tlangaupui a. Britain mai nilo khawvel hmun danga mi tam takte “War Hero” chuan Indopui II-na hnua inthlanah a tlak phah a, Keynes-a ngaihdan thlawptu, Clement Attlee chu thlan tlin niin Britain ram economy chu Keynes-a ngaihdan hmangin a siamtha ta bawk a ni.



Retheihna avangte, mihausa an awm loh emaw tlem emaw avangte, mihring an tlem avangte in sum chu a tlem ngei ang. Helam chu dah tha in ngaihdan pahnih zulzui a thiam ang tawka Zampui khaw tina sum a van nachhan lo chhut ve mai mai dawn ila. A famkim lo lai leh dik tawk lo lai a awm ang tih chu a chiang a. He ngaihdan hi mi zawng zawngin min tawmpui kher ka beisei bawk hek lo ve. Tin, lehkha phek tlemte a khung len vek theih a ni lo.



Zampuiah engvangin nge sum leng vak a tlem ?

Vai ram khaw pangngai deuh chin, mihring an awm khawm deuh laih laih tawhna hmunah hi chuan Bazar changtlung tak hi a awm deuh zel. Karkhat a “Ni-khat bazaar” emaw “Tlaitin-hawn bazar” emaw a awm deuh zel a ni. Hei hi sumdawnnaah vaichhia tia kan sawi thinte kan tluk lohna tam tak zinga langsar ber pakhat a ni a. Bazar hi mihringin a nitin mamawh leh chakkhai a lamna hmun a nih bakah mihrang hrang kut a “Tangka phek” a luh kual (circulate) na hmun, cheng 10 phekin cheng 100 man hu thil a leikual theihna hmun a ni.



Tun dinhmun thlirin Zampui khawtinah bazar siam vek a tha ber lo mai thei. Behliang-bazar hi Zampui-ah chuan Bazar lun leh lian ber a tih ngam tawh awm e. Mahse fet tak a chhut chuan he Bazar a hlawk ber leh hlep tam ber chu Zampui mipuite ni lovin Kanchanpur leh Dasda phai ho an ni daih. Chung ho chuan kan sum hmanral chu a hlawmin kartin Ninga-ni apiangin phai lamah an hawn thla zo vek emaw a ni a. Thla a tawp meuh chuan Zampui ah hian sum fai a vang rawih rawih mai thin a ni. Behliang-bazar a rawn inzuar ho te hian an bungraw hralh bang phurh hawnna atan Mizote lirthei hmang lovin an lokal lama an hman lirthei bawk an hmang leh thin tlangpui. Behliang-bazar ni a Zampui khawtin atanga chakkhai lam tur a Behliangchhip khua pankhawm tu te sum chu a hlawmin nikhat thilthuah Kanchanpur leh Dasda phaiah a liamthla duak thin a nih chu. Zampui ho chuan vai sumdawng te atangin kan thar ve theih reng thlai chi hrang hrang te, kan vulh ve theih reng Broiler sa te, hlep nei a kan sumdawn pui ve theih reng eichawp thil te kan lo in lam ngah ve trin tren a, kan lawm viau mai a ni.



Phai a sum liamthla huk chu enge a uihawm viau na?


Thla-thar hlawh leh REGA hlawh lak apiang a Kanchanpur leh Damcherra a kan sum liam thla nghal duak te, serhuan leh kuhva huan atanga kan thawhchhuah ve hram hram hmundang a kan nau zirlai awm te leh JSBA hnathawk te hlawh sumfai a kan thawnchhuak te leh Behliang-bazar a vai sumdawng kut a Zampui ho sum lut huk thin hi a uihawm zia kan hriatfiah theih nan Zampui tlangval pakhatin hah taka a thawhchhuah Rs.100 hlutzia hi I chhui chin ang aw.



Nimin mai a mihuan a sam hlawh Rs. 100 tlang kengin Behliang-bazarah a kal a. Vai sumdawng zawrh Broiler lian vak lo chu a lei a, vaipa chuan Rs.100 chu a Lungi karah a bilh hmak a. Vaipa chu Kanchanpurah a haw thla vang vang a, a sum hawn zawng zawng a hisap fel vek hnuah a mu ta a. A tuk zingah chuan Pharmacy pakhatah damdawi lei nan Rs. 100 kha a hmang ta a. Chumi tuk vek chuan Pharmacy neitupa chuan Sangha zuar hnenah Rs.100 tlang bawk kha pe in sangha a lei leh a. Sangha zuartupa zuin chak pheng chuan Takam zu Rs.100 man a lei nghal a, Takam zu zuarpa vawksa ei chak chuan Rs. 100 ngei mai khan vawksa a lei a. Vawk sa zuar chuan a insakna’na hman turin Hardware dawrah perek Rs. 100 man a va lei a. Tlailamah chuan Hardware dawr neitupa chuan kha Rs. 100 phek vek khan “Ramesh Electricals Dawr” ah CFL bulb a va lei nghal a. Tlai thlai bazarah Ramesh-a chuan Rs. 100 hmang khan Broccoli leh Parbawr ilo a lei ve leh a. Rs 100 hlutna khi I han chhut chin the ang le! Zampui tlangvalin thahrui senga a hlawhchhuah Rs. 100 phek chu nikhat chiah Zampui ah a awm hman a, Broiler pakhat Rs.100 man hu chiah a leichhuah sak hnuah Kanchanpurah a liamthla a nih kha. Kanchanpur ah ve thung chuan kha Rs. 100 phek khat khan ni khat chhungin a kual a kual a, Damdawi, Sangha, Zu, Vawksa, Perek, CFL Bulb leh Thlai chawhmeh a leichhuak a, a vaiin Rs. 700 man a leichhuak daih a ni. Zampui tlangvalin thahrui hmanga Rs. 100 a hlawhchhuah khan Zampui mipuite tan engmah a leisak lo va, Kanchanpur ho chu Rs.700 man hu thil a leisak a nih chu! Hei hi a uihawm takzet a, sum kalkualna tur (Circulate na tur) nitin mamawh dawr mipuite rin tur leh rintlak kan neih loh vang a ni. Kanchanpurah chuan nitin mamawh hrang hrang zawrhna dawr a awm chikim a, pawisa phek a lenkual a lenkual mai loh nakah!



Phai lama sum luangthla chu engtia dan chah tur nge? Enge kan tih tak ang?

Kan sawi pawlh nuk tawh a, a lang kuarh tawh awm e. Zampui Tlangdungin kan zawm phak tawk tur mechanism pakhat chauh sawi ila. Zampui a sum virkual tur chuan nitin mamawh Dawr (emaw Bazar- Mizo siam ngei) mumal tak kan neih a ngai a ni. Khawl bungrua liante leh thil man sang tak tak te hi chu Zampuiah dawr hawng ngawt ila, mi nuih mai kan tiza a ni ang. Mahse kan nitin mamawh ang chi ho hi chu mipui rintlak Dawr emaw Tlaikhat Bazar emaw kan neih a ngai. Damdawi dawr, Lu-mehna dawr, Sa/Sangha Dawr, Electricals Dawr, Hardware Dawr, Thlai chawhmeh Dawr, Khawl thil lam chhe siamna Dawr, Bike/Motor siamna Dawr, Puanthuina Dawr, Eichawp Dawr, Kimchang Dawr, Beauty Parlour, Bungbel Dawr, etc., zawrhna Dawrte hi khawchhung khawi emaw laiah awmkhawmin Zingtin emaw inhawng ta se Zampuiah sum a virkual ve thei ang a, Rs. 100 phek khatin Zampui hote tan nikhatah Rs. 500 man hu thil min leisak ve thei dawn a ni. He Zing-Bazar hi mumal tak a hawn thin ni se mipuiin kan ring chawt mai dawn a, kan mamawh lam turin Bazar hawn hunah kan kal mai dawn a ni. Kanchanpurah chuan sumdawng tlem a zawng chauh an kal a ngai taw hang a, bungraw liantham leitur chauhin hmunpui kan pan taw hang. Behliang-Bazar ah pawh hian mipui pungkhawm sum hi kawng hrang hrangin lo ruh ve theih dan a awm a. Vaiho rawn sumdawnna tam tak pawh hi Mizo tlangval te part-time hna atan a awhawm e. Heng hnaruak hi a ngaihtuah peih leh mi taima te tan ni rawh se.



Hmawngchuan leh Vaisam atanga Behliang-Bazar a an tharchhuah thlai an rawn zuar vang vang thin te, Phuldungsei khua a mi thenkhat ten khawchhung leh an bul khua vela thlai te lei khawm a Behliang-bazara an zuar thin te, Behliangchhip khua mi thenkhatte leh khaw dang atanga second-hand thawmhnaw leh bungraw dang pho an awm thin te hian lang thamin kawngro su lo mahse phai lama sum kal tur dan chahna atan a kila lung pawimawh tak ding a nihna lai a awm ve tho bakah sum virkual tir a, tangka phek hlutna an sawrchhuak a ni.



Kan sawi zawng zawng te hi mi naran thiamna sang nei lo tan pawh a hriatthiam harsa lo tur duan a nih avangin zim te hawl chunga sawi a ni a, a fun kim lo hle ang. Sawi lan chhun pawh hi economist-te chuan a hnial thlakna tur an hre ngei ang. Amaherawhchu, thudik a inzep ve miau mai a, a tir lama ngaihdan hrang pahnih sawi pawh hi a a hmun leh a ram awm dan a zir te, a ram mipuite rilru sukthlek leh harsatna tawh dan a zirin a dik leh dik chiah loh lai a awm thei ang. Hmun thenkhata tha tak leh thil tangkai tak kha hmun danga hman ve tum a in rem leh tlat loh chang a awm thin. Thil thuhmunah ngaihdan pakhat aia tam a awm chuan, chung ngaihdan hrang hrang atanga a dik lai leh a hmantlak lai kha la in, kaihkawpa, thil tha lo siamthatna atana hmanraw tangkai taka hman mai tur a ni. Vun ngo hovin , ”Sometimes the smallest things take up the most room in our heart,” an lo tih angin Zampui Mizo tam zawkin hun tam zawk khawhralna atana kan hman hi kan tan pawha thil tangkai ni lem lo a nih chang a tam viau awm e. Kanchanpur dawrkai lian hote chu Zampui mite sum avanga hausa an nih thu hi kan titi ber a ni ve fo thin. Zampui tlangdung hi kan intodelh hma loh chuan chak kan lamna hnai ber leh awlsamna ber a nih avangin Kanchanpur leh Damchhera hi kan hawisan thei lo. Chumi hun chhung chuan Zampui tlanga Mizo chengte hian ngaihtuahna thui tak hmang chunga kan thlang phaia chengte hi kan dawr a tul tak meuh a ni.

ORGANIC FOOD LEH KEINI - Tlinga HC



Organic food han sawi hian, kan thil ei leh in, thlai leh ran thleng poh tiama, mihring siam chawp, chemicals, damdawi chawh pawlh, thlai thatna leh ran than nana kan hman thin hmang ve lova thar chhuah te hi a kawk ber a. A tawi zawnga sawi chuan thil siamchawp leitha leh damdawi thilte hmang lova thlai leh ran vulh te hi Organic farming tiin kan sawi thei ang. Tunlai a science lama mithiamte zirchhuah pakhat chu mihring hriselna tichhe theitu damdawi leh chemical hrang hrang kan thlai chin nan leh ran vulh nan a kan hmang nasa hian kan hriselna a chhe zawngin a kalpui mek tih hi a ni. Damdawi hmang a thlai kan chin chuan kha damdawi thlaia chambang kha kan taksa ah a lut a, cancer leh natna hrang hrang, allergy hrang hrang kan taksa ah a thlen thei ani. A lehlamah, Organic food kan ei thin chuan, heng natna hrang hrang kan kaina ‘chance’ a tlem sawt dawn tihna ani.
Tunlai khawvel, khawi bazar ah pawh kalin, thlai thar leh thei an zawrte han en ila, itawm tak, pum lian tha, rawng mawi, buk rit tha, tui pai tam, an ni deuh vek tawh a. A chingtu te tan pawh a hlawk hle reng a ni. Local zo ar leh broiler ar han tehkhin ila kan hrethiam maiin a rinawm. Zo ar chu a thang chak lova, a pumrua a te zawk a, a than chhung a rei bawk. Broiler leh science thiamna hmanga ar chi dangte chu a thang duang a, a thang chak a, reilo te ah hralh theih, ei tling an ni mai thin a ni. A vulh tu tan pawh broiler ar chu a hlawk hle ani. Mahse, thiamna lo sang zel hian hriatna a ti zau ve zel a, heng a nihdan tur lo anga science thiamna hmanga thil kan tih thin te hian thatlohna, abikin kan hriselna na lamah a chhe zawngin min nghawng ve mek tho ani. Hei vang hian tunlai mi intihrezau-te hi chuan Organic Food, hi an sawi lar ta hle mai a, hriselna lama kan tlakhniam loh nan tiin Organic food kher an lei thin. Intihchangkanna ah te pawh mithenkhatte chuan an ngai a, mahse, hriselna lama a thatzia hi chiang taka scientist ten proved anih tawh avang hian, mitam tak te chuan Organic food kher hi an thlang tawh zawk a ni.

Organic food hi India ram ah leh ram dang dangah te chuan co-operative, pawlbik a insiamin an thar chhuak a, an hralh chhuak bawk thin. Tunah hian India ramah pawh Organic Food market hi 20 % aia sang mahin kumtin a pung mek ani. Nikum lamah khan Rs.1000 Crore man hu vel Organic food hi ram dangah hralh chhuah ani bawk. Organic thlai bik te hi a hmel leh pumrua te han en mai chuan mi a hip lo hle a, a sawrbawk deuhte an ni a, a pawn lama han en mai chuan an iaiawm hle,  mahse a thatna hmuchiangtu te tan chuan a hlutna a zual a, chuvang chuan a man pawh thlai dangte ai chuan a sang fe zawk ani. Chuvangin, Organic food hi kan hlawh leh income te a lo sang chho ve zel takah chuan reilo te ah kan khawvel pawh a lo la nghawng dawn niin a lang.
Jampui leh a chheh velah hian thlai leh thil dang dang te huan-lo neiin kan ching ve nasa hle a, kumtin maiin kan thlai thar chhuahte pawh phai lamah kan hralh ve nasa ta hle a. Heng kan thlai thar chhuahte hi han en mai chuan a tam zawk hi chu Organic Food tiin kan sawi ve thei in a rinawm. Organic Food hming pu a kan hralh chhuah dawn chuan Organic Food certificate te siam a ngai dawn a, India state thenkhat ah chuan he certificate pe theitu an awm ve tawh a.   Tamil Nadu Organic Certification Department te, Agricultural and Processed food products Export Development   Authority (APEDA) te, Spice Board te, Coffee Board te leh  Tea Board te hian Organic food certificate hi an pe chhuak thei ani. Certificate pe chhuak tur chuan a hmun ngeia mithiam ten an rawn enfiah a tul ani. Sum sen tur pawh a awm nual in a rinawm. India sorkar pawhin Organic farming hi ngai pawimawhin, National Project on Organic Farming ( NPOF) te National Horticulture Mission (NHM) leh Rashtriya Krishi Vikas Yojana (RKVY) te hmangin hma  a la chho mek ani.

Kan sawi tawh ang khan Organic food category anga kan thlai thar chhuahte hi kan hralh chhuak thei anih chuan, bazara a hlutna kha tam takin a pung thei a, chuvang chuan kan Coffee hralh chhuah te pawh hi Organic Coffee anga kan hralh chhuah chuan, kan hlawkna a pung sawt dawn ani. Bawhzui a ngaihventu kan awm anih chuan kan hamthatpui ngei ang. Chutiang zelin, mai, serthlum, chawhchhite leh thlaithar hrang hrang te pawh hi Organic Food anga market a hralh chhuah theih dan te awm nise chuan kan hnathawktute hian an va hlawkpui dawn em! Internet te kan nei tha ve tawh a, Facebook a hun khawhral mai lovin, hengtiang lam kawng te hi dap a hun ve tawh hle ani. Bangladesh website thenkhat hi han en ila, online a nghathu-ngharep order na te pawh a awm tawh zu nia. Nghathu mah an market theih chuan, kan thil tharchhuahte hi chu a zahpuiawm loh hlein a hriat. Jampui serthlum hi national level ah pawh award a lo dawn tawh thin kha kan la hre rengin a rinawm.
A zau zawnga thlir chuan heng a sum zawnga hlawkna kan han sawi te hi hlawkna te zawk a la ni fo va. Kan thlang vaiho ten damdawi leh chemical hlauhawm tak tak hmanga thlai leh ran vulh an rin lai in, keini chu Organic food dik tak, damdawi leh tur hlauhawm tel miah lova thlai thar te kan ring thei tur hi a hlawkna lian zawk chu ani dawn niin a lang. Tin, Organic thlai kan chin chuan kan ram lui leh tuihna te pawh damdawi leh chemical hlauhawm lakah kan venghim thei dawn a, zotui thiang, kan ring thei dawn ani. Ramhnuaia cheng ransa te leh kan environment humhalhna tha tak pakhat a ni thei bawk ang. Kan in leh a chhehvel ah hian ‘Kitchen Garden’ chawhmeh huan te hi siam uar leh zual ila, Organic food rin dan awlsam tak pakhat ani ang. Jampui mipuite hian Organic food a intodelh turin hma la ila, kan MGNREGA sum hmangte hian Agriculture department ten hma lain thlai leh ei tur hrang hrang te hi ching uar ila, vairam atanga thlai mawi leh itawm tak tak lo lut te hi kan hriselna tihniamtu tur ani tih hre ranin hna thawk taima ila, kan Forest Rights ram tha tak hi Organic food chin nan hma i han la tak tak teh ang u. Hlawkna tam tak kan hmabak mek alo ni.




MGNREGS(REGA) HMAN THATAH TRIPURA SANG BER

Agartala, March, 08, 2013: Rural Development minister Pu Chaudhury-a chuan department hrang hranga mi pawimawhte kokhawmin meeting pawimawh a neih pui. Minister hian Civil Secretariat-ah chuan thuthar lakhawmtute chu hei hi a hrilh: Tripura hi Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS) thawh thata rampuma titha ber a la ni a, he nihna hi a hum zel a beisei bawk. Tripura state chuan, 06 March thleng khan district 8-ah chawhrualin mi pakhat tan mandays 73 zel a siam tawh a, tun financial year ral hma hian 90 a tlin hman a beisei thu a sawi.

Minister chuan, “Inthlante a ni chho a, tum angin thil a kal chak thei ta lova, chuti chu ni lo sela, tunah chuan kan duh ang zanin thil kan kalpui tawh ang” a ti.

Chhinchhiahna hnuhnung bera a inziah dan khan, Tripura state chuan mipakhat tana mandays 86 siamin titha ber a ni a. Financial year(sorkar kum) thar-ah chuan chawhruala mandays 95 siam tum a ni. Tripura hi Mizoram-in dawtin, chawhrualin mandays 61.33 an siam a, Tamil Nadu chuan chawhruala mandays 48.32 siamin Mizoram hi an dawt veleh a ni. Goa chu a hniam ber-ah awmin mandays 12.44 awrh an siam chhuak a ni.

Saturday, 12 January 2013

Typhoid(khawsikpui)



Hmanni deuh leh tun hnai mai pawh khan Vanghmun PHC-ah typhoid vei kan insulpel nuk hlawm a, inkaichhawn a awlsam bakah damchian a har angreng a, damlo awmpuitu na ta zawkte, damkawr chhuaha chhuak mahsela lut nawn tate pawh kan awm nual kha. He natna chungchanga zawhna awm thei tlem azawng I lo bih chiang dawn teh ang.

Typhoid chu engnge?
Natna hrik chikhat, a hming ‘Salmonellla typhiana’ an tih, bacteria huang chhunga mi hi he natna thlentu ber chu a ni a. He natna hrik hi mihringte chauhvina kan natpui theih niin, kan thisen leh zun leh ek kaltlangin he natna hi a lo inthehdarhin kan inkaichhawng thin a lo ni. Typhoid hi khawvel pumah pawh a hluar angrang hle a, inkaichhawn a awl avang hian he natna hi vei an awm tawh chuan a bul hnaia mite pawhin an kai zung zung tawh mai thin a ni.

A lan chhuah dan
Typhoid natna lo lanchhuah dan chu hetiang hi a ni: Taksa a chau a, awm nuam lo leh peih sam lohnain bul a tan a, mi a chau/hah hma em em a, a changa taksa vawt deuh vurin awm dante a inthlak a inthlak a, lu leh hnungzang te lo na-in pang a kham deuh thum a, tin, kawkhawh emaw daikal thei lo(ek khal) angte in a lang thin. A thenah chuan zing lama khawsik reh siin tlai lamah pang a lo lum leh thin. Tin, vun bawl te, lei ro hul ang te-in a langchhuak thin bawk.

ONGC Chuan Sports Stadium Tihchangtlun Tum


Agartala 04, 2013: State ta neih ONGC chuan multi-purpose sports stadium(Infiamna hmun, puitling leh chikim) tihchangtlunna atan `25 crore(Cheng vaibelchhe 25) hman a tum.

“Tripura Sorkar ngenna chhangletin, ONGC (Oil and Natural Gas Corporation) chuan Dasarath Deb Sprts Stadium, Badharghat ami chu tihchangtlun nan cheng vaibelchhe 25 chu thawh turin thu a titlu ta a ni” tiin V.P. Mahawar, ONGC’s Tripura asset manager chuan a sawi a. Pu V.P. a chuan he stadium-ah hian infiamna chi hrang hrang ten a bil theuhvin hmun an nei ang a, swimming pool(tui chenna) tunlai ber ber thlengin dah a ni ang a ti bawk.

Tripura sorkar hian Chief Minister lo ni tawh Pu Dasarath Deb hming chawiin Sport Complex changtlung tak dinna turin ruahmanna a lo nei tawh a. Tin, sorkar hian sports school (infiammite sikul) leh hostel seat 400 a lo din tawh bawk a ni. 
ONGC hian tunah hian Tripura chhim lama Palatana khuaah 768-MW kawlphetha siamchhuahna tur an din mek a, hei hian North East te min chawm zo tura ruahman a ni. Hetiang ang ruahmanna lian tham hi ONGC chuan India ram puma a vawi khat neihna a ni nghe nghe.

India Leh Tripura a Rukrukna/Inbumna (scam) Lian Leh Larzual Te...

(Hriat ve rêng rêng atan! Internet survey ka tih aţanga ka phuahkhawm!  SCAM awmzia chu ‘inbumna/rukrukna tenawm’ tihna a ni mai!)
India-ah
1.      2G spectrum scam- ‘2G spectrum’ tih chu wireless mobile phone technology chhuan 2-na (2nd generation) tihna a ni deuh ber mai. He technology hi sumdawn nân a hmang tur chuan Telecom company ten “dan leh hrai” mumal tak paltlanga licence an lei a ngai a. Union Telecom Minister, A.Raja Khan dan kalhin a duhsak zâwng company te kha man tlâwm zawkin (2001 prices) licence a lo pe a (kum 2008 chhung khân telecom company 122 ngawt hnenah licence a pe a ni). He a thiltih avang hian India sorkarin Chêng vaibelchhe 176,645 a chan (hloh/loss) niin Comptroller & Auditor General (CAG) chuan a chhut a, amah A.Raja hian thamna Chêng vaibelchhe 3000 a dawng niin CBI chuan a chhût bawk. Prevention of corruption Act  hmanga man a ni a, Tihar Jailah CBI ten an khung. Tunah hian a chungthu ngaihtuah mek a ni.

Thursday, 3 January 2013

RSBY (Rashtriya Swasthya Bima Yojana) Hi Enge?


RSBY hi India ram a Below Poverty Line chhungkua te tan a Health Insurance Scheme a ni. A awmzia ber chu India sorkarin Insurance Company hnenah sum a pe lawk a. Tichuan BPL chhungkua member damlo damdawiin a enkawl a nih in, a senso chu Insurance Company in a tum ta thin a ni.

Han sawi zau hret teh?

1. Hriat awlsam zawngin RSBY chu India sorkarin BPL chhungkua te tan a damdawiin a an in enkawlna senso a tumsakna scheme a ni. BPL chhungkua pakhat in smart card pakhat zel an nei thei a, he CARD nei tur hian Rs.30 a registration tih a ngai. RSBY smart card nei chhungkua member tupawh hospital-a enkawl a nihin sorkarin Rs.30,000 thlengin a in enkawlna senso a tum sak ang.
Tripura state pawnah RSBY smart card hi a hman theih em?

2. RSBY card hi khawi State/District ah pawh nei la, India ram a RSBY scheme in a huam hospital zawng zawng ah a hman theih. Hei hi RSBY ti hlu tu ber pakhat a ni. (RSBY huam chin Hospital te hi issue leh ah tarlan tum a ni ang- Editor)
RSBY smart card hmang hian beneficiery ten sumfai an dawng thei em?